به هر طريق كه ممكن باشد راهى بجويد . در اينجا از مهمانخانه به معنى و مفهوم اروپائى كسى خبر ندارد . همه در مسافرتها كليهء وسايل لازم و غير قابل اجتناب را با خود برمىدارند : وسايل خواب ، فرش ، لوازم خورد و خوراك و غيره . اروپائيان بهتر است از برداشتن كاسه‌اى براى نوشيدن آب با خود كوتاهى نكنند ؛ آنان هرگز نمىتوانند براى آب خوردن از كسى كاسه‌اى بگيرند ، چه برحسب اعتقاد ايرانيان هرگاه كافرى از كاسه‌اى آب بخورد آن كاسه نجس مىشود . در تابستان كه آسمان صاف و هوا خشك است شب را به روز آوردن به هيچ وجه اشكالى ندارد . در كنار چشمه‌اى يا جوى آبى ، در سايهء بيدى ، نارونى ، يا يك درخت تبريزى اطراق مىكنند ؛ چادر كوچك خود را كه اقلا به اندازهء فرشى است برپا مىدارند ، چند سنگى جمع مىآورند و در زير ديگهاى مسى از چوبهاى بيابان آتشى سرورانگيز مىافروزند تا با مواد غذائيى كه همراه آورده‌اند از برنج و روغن يكى از دو غذاى مطلوب خود يعنى چلو يا پلو بپزند . نعنا و شاهى هم كه در كنار جويها مىرويد به عنوان چاشنى غذاى آنها به كار مىرود ؛ يك جرعه آب صاف پاكيزه و اگر روستا يا گله‌اى در نزديكى باشد قدحى دوغ عطش آنان را فرو مىنشاند ؛ خستگى و هواى خنك و تازهء شامگاهى آنان را بخواب مىخواند و باز در نيم‌شب سفر ادامه مىيابد . اما در زمستان زير باران و در مناطق بىآب ، آدمى ناچار از رفتن به يكى از كاروانسراهاى عمومى است . اين كاروانسراها در كنار جاده‌هاى كاروانرو در فواصل هر پنج ميل تعبيه شده است كه يا سلسلهء صفويه بنيانگذار آنهاست و يا موقوفهء خصوصى مردم است . اين كاروانسراها با مساجد تنها بناهاى مستحكمى است كه از آجر و سنگهاى مكعب شكل ساخته شده است . همه چهارگوش است و سردرى مقوس دارد كه بر بالاى آن شاه - نشينى تعبيه كرده‌اند . از شاه‌نشين مىتوان به خوبى مناظر اطراف را زير نظر داشت . پس از گذشتن از دروازه به صحن حياطى مىرسيم كه چهارگوش است . در وسط حياط سكوئى هست كه معمولا باربران بارهاى خود را آنجا مىگذارند ولى اغلب زير آنها آب‌انبار است . دورتادور صحن حياط غرفه‌هاى كوچكى است كه ايوانى آنها را بهم مربوط مىكند و در هركدام اجاقى براى تهيه و پخت و پز غذا تعبيه شده است . در پشت ساختمان اصطبلها و انبارها قرار دارد . در سراسر اين بنا به هيچ روى چوب به كار برده نشده است ؛ يكى از آن جهت كه از خطر حريق اجتناب كنند و ديگرى ازآن‌رو كه چوبها را مىشكنند تا براى سوخت مصرف كنند . در نتيجه در كاروانسراها از در و پنجره « 5 » خبرى نيست .

--> ( 5 ) . در و پنجره اصولا از نقاط ضعف ساختمانهاى ايرانى است . يك ديپلمات عاليمقام در سفرهاى خود در مشرق زمين در و پنجره با خود مىبرد .